Одржливост - тема за која се повеќе се дискутира

Развој и здрава животна средина на сегашните и идните генерации

Одржливоста е тема за која во по­следно време с$ повеќе се дис­ку­тира, особено меѓу граѓанските ор­­га­низации и во граѓанскиот сектор, во­оп­што. Донаторите бараат одржливост на про­­ектите за кои обезбедуваат фи­нансиска поддршка, екологистите збо­руваат за одржлив развој во про­из­вод­ството на храна, организациите на мар­гинализираните граѓани се зала­гаат за на­малување на сиромаштијата и нама­лување на разликите во животниот стан­дард.

Дефиницијата на Светската комисија за животна средина и развој ја објаснува од­ржливоста на следниов начин: „Развојот е одржлив кога одговара на потребите во сегашноста, но не прави компромис со можнсота на идните генерации да ги задоволуваат нивните потреби”. Оваа дефиниција е прилично глобална и не се однесува само на краткорочните ефекти врз сегашните генерации, туку на до­л­огорочните ефекти врз идните поко­ленија.

Некои други дефиниции го објаснуваат одржливиот развој како „економски развој, социјално одговорен и правичен, еколошки прифатлив, кој се потпира врз основните постулати на граѓанското оп­штество” и „одржливиот развој импле­ментира адаптација и подобрување во контекст којшто заедниците се обидуваат да ги заштитат природните процеси и фун­кции на природата и да ги заштитат ресурсите за следните генерации”.

Од овие дефиниции може да се заклучи дека одржливиот развој како концепт има широко значење и многу малку спе­цифичности, па затоа е и тешко да се об­јасни. Дефинирајќи ја одржливоста како комбинација на развој, еднаквост и жи­вот­­на средина, се наметнуваат след­ниве прашања: Што се развива? Што треба да се одржи и колку долго треба да биде одржливо? Така, на пример, ако збо­ру­­ваме за одржлив развој во зем­јо­делството тоа значи дека треба да се урам­­нотежи сегашното и идното про­изодството на храна и одругите потреби во зем­јоделството преку метод за ко­рис­тење на природата и природните ресур­си без да се нарушува животната средина. Тоа зна­чи дека треба да се најде начин да се искористуваат природните ресурси, но тоа да биде балансирано со потребите на идните генерации.

За појаснување на концептот на од­р­жливоста во смисла на тоа што опфаќа и како се третираат прашањата поврзани со од­р­жливиот развој како илустрација може да послужи „Декларацијата од Рио”. Имено, Конференцијата за заштита на животната средина и развој на Орга­ни­зацијата на Обединетите нации (11МСЕО) одржана во Рио де Жанеиро, во ју­ни 1992 година, е пресвртница во начинот на размислување и разбирање на кон­цептот на одржливоста. На Кон­ференцијата при­суствуваа 179 држави кои постигнаа кон­сензус за глобално пар­тнерство во насока на урамнотежување на потребите за здра­ва економија, оп­штествен развој и ви­соко­квалитетна жи­вот­на средина. Овој заед­нички до­говор е содржан во Декла­рацијата за животна средина и развој, чии 27 начела ги одредуваат правата и об­врските на државите во нивните настојувања за развој и благодотојба на човекот. Според овие начела, државите потписнички на декларацијата треба да ги насочуваат своите активности со цел да се овозможи глобален одржлив развој. Некои од прин­ципите од „Декларацијата од Рио” се:

• Луѓето имаат право на здрав и про­дуктивен начин на живот во рамнотежа со природата;

• Денешниот развој не смее да ја загрозува потребата за развој и здрава животна средина на сегашните и идните генерации;

• Со цел постигнување одржлив развој, заш­титата на животната средина ќе сочи­нува интегрален дел од развојниот про­цес и нема да може да биде разгледувана надвор од него;

• Искоренувањето на сиромаштијата и нама­лувањето на разликите на животниот стандард во некои делови од светот се неопходни за постигнување одржлив развој и пресретнување на потребите на мнозинството;

• Нациите треба да ги искоренат или намалат неодржливите производни и по­тро­шувачки навики, како и да про­мо­вираат правилна демографска политика.

Концептот на одржлив развој иако е на­сочен кон иднината, треба да биде јасен и прифатлив за сегашните ге­не­рации кои не треба да се чувствуваат дека неговата примена ќе ги загрози или пак ќе го намали нивниот стандард.

Обемноста, различноста и комплексноста наложуваат да се направи поделба на одр­жливоста на неколку видови:

•    Одржливост на животната средина;

•    Социјална одржливост;

•    Културна одржливост;

•    Економска одржливост;

•    Политичка одржливост.

Како резултат на активностите на еко­лошките организации, во јавноста во Р. Маке­донија, одржливоста главно се раз­би­ра како одржливост на животната сре­ди­на. Движењето на екологистите на Маке­до­нија, заедно со Министерството за урбанизам, градежништво, сообраќај и екологија го промовира националниот акциски план за заштита на животната средина - НЕАП којшто беше усвоен во 1996 година од страна на Собранието на РМ. Тоа е стратешки документ што ги сод­р­жи сите аспекти на интегриран пристап во заштитата на животната средина.

Сепак, одржливоста не е важна само за зачу­вување на животната средина. Одр­ж­ливост треба да се бара во намалување на си­ромаштијата и прекумерната потро­шувачка, грижата за здравјето и обра­зо­ванието, развивање на бизнисот и ин­дустријализацијата, во развојните про­грами во урбаните и руралните средини.

Владите на сите држави треба да работат на изготвување и усвојување на стратегии за одржлив развој и да го поттикнуваат учеството на граѓанските организации, нау­­чните институции и другите оп­штествени здруженија во подготовката и спо­рве­дувањето на активностите за одржливост.

  

ПОИМНИК
 

Развој, по дефиниција, е процес пре­ку кој социјалните проблеми се решаваат со примена на сис­темат­ски и добро дефинирани активности.

Развојна интервенција е пристап на истакнување прашања и ре­ша­вање проблеми преку развојни ак­тивности.

Одржливоста  на развоен проект е обезбедена кога потребното ниво на поддршка за корисниците може да се одржи по завршу­ва­њето на финансиската, упра­вувач­ката и техничката помош од над­ворешниот донатор.