60-то ЗАСЕДАНИЕ НА КОМИСИЈАТА ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА НА ОН

Кога ќе се вкрстат патиштата на политиката и човековите права
 

(Прв дел) 

На 15 март, повеќе од 3.000 официјални лица на повисоки функции, како и лобисти за човекови права, се собраа ва Палатата на нациите во Женева на уште едно годишно заседание на Комисијата за човекови права на ОН, познато како едно од најважните собири на светот. На својата 60-та годишнина, Комисијата се наоѓа меѓу вкрстен оган од политичките интереси и чове­ковите права и ризикува да ја загуби својата релевантност доколку остане настрана. 
 
Историја на комисијата

Комисијата е основана во 1946 година како еминентно тело за човекови права во системот на Обединетите нации (ОН). Таа се состои од 53 земји членки, кои се избираат со четиригодишен мандат. Комисијата се состанува на редовни заседанија секоја година, по шест недели во март и во април. Невладините организации кои имаат консултативен статус во ОН можат да при­суствуваат на нејзините заседанија и да дадат изјави во пишана или усна форма. Успешно, Комисијата стои на врвот на софистицираната стандардна поставеност и мониторинг-меха­низмот на човековите права, кој се состои од поткомисии, работни групи и експерти кои постојано, во текот на целата година, работат на прашања поврзани со човековите права. Таа има мандат да испитува, набљудува и јавно да известува за ситуацијата со човековите права во специфични држави или територии, како и за сериозните појави на нарушување на човековите права насекаде во светот. Покрај тоа, таа е задолжена за изготвување нови стандарди и договори за човекови права.

Тероризмот и реформите на комисијата

Предводено од австралискиот амбасадор Мајк Смит, годинешното заседание  ја разгледува ситуацијата со човековите права во околу 20 земји и обработува  голем број тематски прашања. Меѓу нив, се и земјите и регионите, како Мјанмар, окупираните арапски територии, Куба, Демо­кратската Република Конго, Ирак, Сиера Леоне, Источен Тимор, Кипар и Хаити. Влијанието на глобализацијата, правото на развој, екстремната сиромаштија, пристапот до лекови за ХИВ/СИДА, арбитрарните казни, тортурата и исчезнувањата, се само дел од темите кои исто така се појавуваат на шестнеделните дискусии.

Во последните години, меѓутоа, две теми се во фокусот на дебатите на Комисијата. Како последица од терористичките напади од 11 септември, војната против тероризмот доведе до контролирани граѓански слободи и поголема моќ за справување со осомничените терористи. Советот за безбедност на ОН и другите негови тела не успеаја да ја интегрираат својата загриженост за човековите права во соп­ствените мерки против тероризмот. Многу влади престанаа да ги критикуваат нару­шувањата на човековите права од страна на нивните сојузници во оваа војна. Овие, како и правно оспоруваните ситуации во Гватанамо Беј, досега не поттикнаа никаква акција од страна на Комисијата. Покрај тоа, тие про­длабочија една друга проблематична тема, а тоа е темата на реформа на Комисијата, за што притисокот постојано расте. И по двете прашања, истакнати организации за човекови права, како на пример “Амнестѕ Интернатионал” и “Хуман Ригхтс Њатцх” беа на границата да ја повикаат  Комисијата да преземе акција.

Кога ќе се вкрстат патиштата на политиката и човековите права

Под притисок којшто постојано расте и поради недостаток на акција по овие две прашања, започна сериозна дебата за релевантноста и кредибилитетот на работата на Комисијата. Како што истакна Ирене Кан, генерален секретар на “Амнестѕ Интернатионал”, “Комисијата беше создадена со цел да ги поддржува човековите права и да ги осуди нивните нарушувања, каде и да се појават. Но, наместо тоа, повторно и повторно, Комисијата се однесува на еден нескротлив, самозаинтересиран, политички погоден начин, затворајќи очи пред нару­шувањата на човековите права и оставајќи ги виновниците да поминат неказнети”.

Додека Комисијата го отвораше извештајот/прегледот на нејзиното функционирање на 58 заседние во 2002 година, организациите како “Амнестѕ Интернатионал” тврдеа дека таа не успеала да се трансформира себеси во транс­парентно и успешно тело за човекови права. Во последната година, светските сили како САД беа обвинети поради тоа што не и дозволуваат на Комисијата да раководи. Наместо тоа, од ова тело постојано се бара да ги осуди нарушувањата на човековите права само во “непријателските” земји како Куба, Северна Кореја и Ирак. На тој начин, организациите за човекови права ја предупредуваат Комисијата дека ќе го изгуби својот кредибилитет и релевантноста ако повторно не го разгледа прашањето за реформи на годинешното заседание. 

(Во следниот број: преглед на заклучоците и резултатите од годинешното заседание) 

Тања Хафнер
(Авторката е поранешен Координатор за лобирање и меѓународни владини организации во “Амнестѕ Интернатионал” Словенија. Во моментов е член на персоналот на МЦМС за интернационални и регионални програми).